ഇന്ത്യയും ജപ്പാനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വെറും വ്യാപാര-പ്രതിരോധ കരാറുകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നതല്ല. പതിനാറാമത് ഇന്ത്യ-ജപ്പാൻ വാർഷിക ഉച്ചകോടിക്കായി പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയും ജാപ്പനീസ് പ്രധാനമന്ത്രി സനേ തകായിച്ചിയും ഡൽഹിയിൽ കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തുമ്പോൾ, അതിന് പിന്നിൽ 2,500 വർഷം പഴക്കമുള്ള ശക്തമായൊരു ബുദ്ധമത പൈതൃകത്തിന്റെ അടിത്തറയുണ്ട്. വാരണാസിയുടെ ആത്മീയതയും ജപ്പാനിലെ ക്യോട്ടോയുടെ പാരമ്പര്യവും എങ്ങനെയാണ് ഈ രണ്ട് നാഗരികതകളെ ഇന്നും ഒന്നിപ്പിച്ചു നിർത്തുന്നത് എന്നത് കൗതുകകരമാണ്.

ഇന്നത്തെ വാരണാസിക്കടുത്തുള്ള സാരനാഥിൽ ഗൗതമ ബുദ്ധൻ തന്റെ ആദ്യ പ്രഭാഷണം നടത്തിയതോടെയാണ് ഈ ആത്മീയ യാത്ര തുടങ്ങുന്നത്. ബുദ്ധമത പാരമ്പര്യത്തിൽ “ധർമ്മചക്രത്തിന്റെ ഭ്രമണം” എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈ സംഭവം പിന്നീട് മധ്യേഷ്യ, ചൈന, കൊറിയ വഴിയാണ് ജപ്പാനിലെത്തിയത്. എ.ഡി. ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജപ്പാനിൽ ഔദ്യോഗികമായി എത്തിയ ബുദ്ധമതം, പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നിചിരെൻ ഡൈഷോണിൻ എന്ന സന്യാസിയിലൂടെ ലോട്ടസ് സൂത്രത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പുതിയൊരു ആചാരരീതിക്ക് വഴിയൊരുക്കി.

ഈ ചരിത്രബന്ധം ഇന്നും സജീവമായി നിലനിൽക്കുന്നുവെന്നതാണ് ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത. ജപ്പാൻ ആസ്ഥാനമായുള്ള സോക്ക ഗക്കായ് ഇന്റർനാഷണലിന്റെ ഇന്ത്യൻ ശാഖയായ ‘ഭാരത് സോക്ക ഗക്കായ്’ (BSG) ഇന്ന് ഇന്ത്യയിലെ ചെറുനഗരങ്ങളിൽ പോലും ശക്തമാണ്. ‘നാം മ്യോഹോ രെങ്കേ ക്യോ’ എന്ന ജാപ്പനീസ് മന്ത്രം ഇന്ന് അനേകം ഇന്ത്യൻ വീടുകളിൽ പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു. വ്യക്തിയുടെ അനന്തമായ കഴിവിൽ വിശ്വസിക്കുന്ന ഈ തത്ത്വചിന്ത, ജപ്പാനിൽ വികസിച്ചുവന്നതാണെങ്കിലും ഇന്ന് ബുദ്ധമതം ജനിച്ച ഇന്ത്യയിൽ വലിയൊരു സംസ്കാരമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.

ജപ്പാന്റെ മുൻ തലസ്ഥാനമായ ക്യോട്ടോയും കാശിയും തമ്മിൽ അവിഭാജ്യമായൊരു ബന്ധമുണ്ട്. ക്യോട്ടോയിലെ ക്ഷേത്ര വാസ്തുവിദ്യയും ആചാരങ്ങളും ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് ചൈന വഴി പ്രചരിച്ച ചിന്തകളിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ക്യോട്ടോയെ പലപ്പോഴും കാശിയുടെ ആത്മീയ പ്രതിരൂപമായി വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. 2015-ൽ ഷിൻസോ ആബെയുടെ സന്ദർശന വേളയിൽ ഇരു നഗരങ്ങളും തമ്മിൽ “പങ്കാളി നഗരം” കരാറിൽ ഒപ്പുവെച്ചത് ഈ പൊതു ബുദ്ധമത പൈതൃകം മുൻനിർത്തിയായിരുന്നു.

സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയും പ്രതിരോധവും ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുമ്പോഴും, രണ്ട് രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഈ സാംസ്കാരിക പാലം കേവലമൊരു ചരിത്രപരമായ അടിക്കുറിപ്പല്ല. മറിച്ച്, ആയിരം വർഷങ്ങളായി തുടരുന്ന, ഇന്നും വളരുന്ന, വർത്തമാനകാലത്തെ ശക്തമായൊരു നയതന്ത്രബന്ധമാണ്. ഈ ആത്മീയ സമാന്തരമാണ് ആധുനിക കാലത്തും ഇന്ത്യയും ജപ്പാനും തമ്മിലുള്ള സൗഹൃദത്തെ കൂടുതൽ ആഴത്തിലാക്കുന്നത്.