ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയുടെ ചരിത്രത്തിലെ സുപ്രധാന നാഴികക്കല്ലായ രാജധാനി, ശതാബ്ദി എക്സ്പ്രസുകൾ മുതൽ വന്ദേഭാരത് ട്രെയിനുകൾ വരെയുള്ള വളർച്ചയും ഭാവിയിലെ ബുളറ്റ് ട്രെയിൻ പദ്ധതികളും വിശദമാക്കുന്നതാണ് ഈ റിപ്പോർട്ട്. 1969 മാർച്ച് 19-നാണ് ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേ തങ്ങളുടെ ആദ്യ രാജധാനി എക്സ്പ്രസ് സർവീസ് ഫ്ലാഗ് ഓഫ് ചെയ്തത്. ഡെൽഹിക്കും ഹൗറയ്ക്കും ഇടയിൽ സർവീസ് നടത്തിയ ഈ ട്രെയിൻ മണിക്കൂറിൽ 120 കിലോമീറ്റർ വേഗതയിൽ 1,445 കിലോമീറ്റർ ദൂരം 17 മണിക്കൂറും 20 മിനിറ്റും കൊണ്ടാണ് പിന്നിട്ടത്. തുടർന്ന് രണ്ട് ദറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം 1988-ൽ ശതാബ്ദി എക്സ്പ്രസ് സർവീസുകൾ ആരംഭിക്കുകയും, അത് നഗരങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പകൽ സമയ യാത്രകളെ പൂർണ്ണമായും മാറ്റിമറിക്കുകയും ചെയ്തു.  

 തുടർന്ന് സമ്പാന്ത് ക്രാന്തി, ദുരന്തോ, തേജസ്, ഹംസഫർ തുടങ്ങിയ പുതിയ ട്രെയിൻ ആശയങ്ങളും മികച്ച യാത്രാ സൗകര്യങ്ങളും നിലവിൽ വന്നു. റെയിൽവേ കോച്ച് സാങ്കേതികവിദ്യയിലും വലിയ മാറ്റങ്ങളുണ്ടായി. ഐ.സി.എഫ് ഡിസൈൻ കോച്ചുകളിൽ നിന്ന് 2003-ൽ ജർമ്മൻ സാങ്കേതികവിദ്യയിലുള്ള എൽ.എച്ച്.ബി (LHB) കോച്ചുകളിലേക്ക് റെയിൽവേ മാറുകയുണ്ടായി. അപകടസമയത്ത് കോച്ചുകൾ ഒന്നിനുമുകളിൽ മറ്റൊന്ന് കയറാതിരിക്കുന്ന ആന്റി-ക്ലൈംബിംഗ് സവിശേഷതകൾ എൽ.എച്ച്.ബി കോച്ചുകളുടെ പ്രത്യേകതയാണ്. രാജധാനി-ശതാബ്ദി സർവീസുകൾക്ക് ശേഷം 2019-ൽ ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയുടെ ചരിത്രത്തിൽ വലിയൊരു വിപ്ലവമായി വന്ദേഭാരത് എക്സ്പ്രസ് എത്തി. ട്രെയിൻ 18 എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ 16 കോച്ചുകളുള്ള പൂർണ്ണ എയർകണ്ടീഷൻഡ് ട്രെയിൻ സെറ്റ് വെറും 18 മാസം കൊണ്ടാണ് രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത് നിർമ്മിച്ചത്. 

മണിക്കൂറിൽ 180 കിലോമീറ്റർ വരെ വേഗതയിൽ സഞ്ചരിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളതാണ് വന്ദേഭാരത് ട്രെയിനുകൾ. വേഗത, ആക്സിലറേഷൻ, യാത്രക്കാരുടെ സുഖസൗകര്യങ്ങൾ, ആധുനിക ഇന്റീരിയറുകൾ, ഓൺബോർഡ് സേവനങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം വന്ദേഭാരതിനെ തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നു. ഓട്ടോമാറ്റിക് പ്ലഗ് ഡോറുകൾ, റീജനറേറ്റീവ് ബ്രേക്കിംഗ്, ജർക്ക് ഫ്രീ കപ്ലറുകൾ, ഇൻഡ്യൻ നിർമ്മിത കവച് (KAVACH) ഓട്ടോമാറ്റിക് ട്രെയിൻ പ്രൊട്ടക്ഷൻ സിസ്റ്റം എന്നിവ ഇതിന്റെ പ്രധാന സവിശേഷതകളാണ്. ഭാവിയിൽ വരാനിരിക്കുന്ന സ്ലീപ്പർ പതിപ്പുകൾ ഉൾപ്പെടെ ഏകദേശം 260-ലധികം വന്ദേഭാരത് ട്രെയിനുകൾ സർവീസിനായി ഒരുങ്ങുന്നുണ്ട്. വന്ദേഭാരതിന് ശേഷമുള്ള ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയുടെ അടുത്ത വലിയ കുതിച്ചുചാട്ടം ബുളറ്റ് ട്രെയിനുകളാണ്. മണിക്കൂറിൽ 280 കിലോമീറ്റർ വേഗത കൈവരിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യത്തെ തദ്ദേശീയമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഹൈ-സ്പീഡ് ട്രെയിൻ സെറ്റ് ബി.ഇ.എം.എൽ നിർമ്മിച്ചുവരുന്നു.

 2027ന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഇതിന്റെ ട്രയൽ റൺ നടക്കുമെന്നാണ് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത്. മുംബൈ-അഹമ്മദാബാദ് ഹൈ-സ്പീഡ് റെയിൽ കോറിഡോറിലാണ് ഈ ബുളറ്റ് ട്രെയിനുകൾ സർവീസ് നടത്തുക. ഇതിന്റെ ആദ്യ ഭാഗം 2027 ആഗസ്റ്റിൽ തുറക്കാനാണ് നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നത്. ലോകനിലവാരത്തിലേക്ക് ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയെ ഉയർത്തിയ ഈ മാറ്റങ്ങൾ രാജ്യത്തിന്റെ യാത്രാചരിത്രത്തിലെ സുവർണ്ണ അധ്യായങ്ങളാണെന്ന് വിദഗ്ദ്ധർ വിലയിരുത്തുന്നു.